IELTS ve TOEFL için kelime dağarcığı nasıl kurulur
IELTS ya da TOEFL hazırlığı neredeyse herkeste aynı şekilde başlıyor: beş bin kelimelik bir liste indirilip ezberlenmeye oturuluyor. İki hafta sonra kişi 300. kelimede, yorgun, ve deneme sınavında hâlâ bir grafiği anlatamıyor, Speaking'de takılıyor. Sorun tembellik de değil, listenin uzunluğu da. Sınav genel olarak kelime bilgisi istemiyor; oldukça belirli bir kelime türü istiyor.
Gerçekte kaç kelime gerekiyor
B2–C1 seviyesindeki bir sınavda kendini rahat hissetmek için genellikle okurken ve dinlerken tanıdığın 5000–8000 kelimelik bir dağarcıktan söz edilir. Ama bu pasif dağarcıktır ve yıllarca okuyup izleyerek birikir. Sınav başka bir şeyi ölçer: 40 dakikalık yazma ve 14 dakikalık konuşma sırasında kafandan çıkarabildiklerini. Aktif dağarcık her zaman pasif olanın kat kat altındadır ve hazırlıkta çalışılan da odur.
Rakamları ve arkasındaki mantığı merak ediyorsan ayrı bir yazımız var: İngilizce konuşmak için kaç kelime gerekir. Sınav için kısa cevap şu: doğru seçilmiş birkaç yüz kelime, rastgele birkaç binden çok daha hızlı puan getirir.
Hangi kelimeler sınav kelimesi sayılır
IELTS ve TOEFL kelime bilgisi üç katmana ayrılır ve her biri farklı öğrenilir.
Birinci katman genel akademik kelime dağarcığıdır. Konusu ne olursa olsun bilimsel ve akademik metinlerde geçen kelimeler: significant, approach, evidence, assume, constitute, derive. Bu katmanın hazır bir listesi var — 2000 yılında Yeni Zelandalı araştırmacı Averil Coxhead'in derlediği Academic Word List. İçinde 570 kelime ailesi var ve akademik metinlerdeki kelimelerin yaklaşık onda birini kapsıyor. Var olan en iyi başlangıç: liste kısa, sonlu ve tam da sınav değerlendiricilerinin baktığı yere isabet ediyor.
İkinci katman tematiktir. Kompozisyon ve Speaking Part 3 konuları yıldan yıla tekrar eder: eğitim, çevre, teknoloji, sağlık, şehir ve ulaşım, iş, suç. Her konu için 20–30 kelime ve kalıp gerekir ki her şeyi good ve bad üzerinden anlatmak zorunda kalmayasın. Çevre için emissions, renewable, landfill, carbon footprint; eğitim için curriculum, tuition fees, vocational training, drop out.
Üçüncü katman işlevseldir. Bunlarla dünyayı anlatmazsın, kendi konuşmanı yönetirsin: örneği nasıl girersin, nasıl itiraz edersin, grafikteki artışı ve düşüşü nasıl anlatırsın, bir iddiayı nasıl yumuşatırsın. Whereas, albeit, tend to, a marginal increase, peak at, level off. En küçük katman bu — ve en kârlısı, çünkü kelimenin tam anlamıyla her cevapta lazım.
IELTS ile TOEFL kelime bilgisi nerede ayrışıyor
Listeler yüzde seksen civarında örtüşür, ama vurgular farklıdır ve hazırlığı biraz kaydırmakta fayda var.
| Bölüm | Kelime açısından ne istiyor |
|---|---|
| IELTS Writing Task 1 | Veri anlatma dili: fluctuate, plateau, a sharp decline, account for 40%, respectively |
| IELTS Speaking | Konuşma kalıpları ve değerlendirme kelimeleri, ama argo yok: I'd say, to be honest, it depends on |
| TOEFL Integrated Writing | Başkasının görüşünü aktaran fiiller: the lecturer refutes, casts doubt on, the reading claims |
| TOEFL Listening | Kampüs hayatı ve dersler: syllabus, office hours, teaching assistant, enrol, deadline extension |
Sınavı henüz seçmediysen akademik katmandan başla — ikisi için de aynı derecede gerekli. Sınava özgü kısmı tarihten bir ay önce eklersin.
Asıl hata: eş anlamlıları alt alta ezberlemek
İnternetteki en yaygın tavsiye, basit kelimeleri zor kelimelerle değiştirmek. Böylece The utilisation of bicycles engenders substantial ameliorations in urban conditions gibi cümleler doğuyor. Değerlendirici burada zengin bir kelime dağarcığı görmüyor; eş anlamlılar sözlüğünden kelime çekip nerede kullanılacağını bilmeyen birini görüyor.
Değerlendirme ölçütlerinde açıkça yazıyor: hatalı kelime kullanımı puan kaybettirir. Yerinde kullanılmış tek bir crucial, yanlış yere sıkıştırılmış üç nadir kelimeden değerlidir.
Bu yüzden kelime tek başına değil, birlikte kullanıldığı şeylerle öğrenilir. İngilizcede buna collocations deniyor. Make a decision, ama take a risk. Heavy traffic, ama strong evidence. Play a crucial role in something. Bu kalıplar tek parça olarak ezberlenir ve sonra hafızadan bütün halinde çıkar — Speaking'de düşünmek için bir saniyen olduğunda tam da buna ihtiyacın var.
İkinci kural: aileler halinde öğrenmek. Akademik kelimelerin çoğunun dört-beş biçimi vardır ve yazıda ezberlediğin biçim değil, başka biri lazım olur. Analyse — analysis — analytical — analyst. Sustain — sustainable — sustainability — sustainably. Ailenin tamamını öğrenmek tek kelimeden yalnızca bir dakika fazla sürer, ama dört kat fazla durumu karşılar.
Sınav tarihine göre ayarlanmış tekrar düzeni
Sınav hazırlığının, sıradan dil öğreniminde olmayan bir özelliği var: katı bir teslim tarihi. Yani kelimeleri sadece öğrenmek yetmez; kendiliğinden akla gelecek hale getirmek ve test gününe kadar o halde tutmak gerekir.
Burada aralıklı tekrar işe yarar: kelime, tam unutmak üzereyken tekrar karşına çıkar. Mekanizmayı aralıklı tekrarla İngilizce kelimeleri unutmamak yazısında ayrıntılı anlattık; sınav için bir ayrıntı önemli: tarihten iki hafta önce aralıkları sıkıştır ki bütün aktif çekirdek daha sık dönsün.
On haftalık örnek plan:
| Haftalar | Ne yapıyoruz | Günde yeni kelime |
|---|---|---|
| 1–4 | Academic Word List, kelime aileleri halinde | 10–12 |
| 5–7 | Sık çıkan sekiz konunun tematik kelimeleri | 8–10 |
| 8–9 | İşlevsel katman: grafik anlatımı, bağlaçlar, yumuşatmalar | 5–6 |
| 10 | Sadece tekrar, yeni kelime eklemiyoruz | 0 |
Günde on kelime, beş binlik listenin yanında komik görünüyor. Ama birlikte kullanıldığı kalıplarla öğrenilen ve programa göre tekrar edilen on kelime, on hafta sonunda gerçekten kullandığın yaklaşık 600 kelime eder. Beş binlik liste on hafta sonunda genellikle sıfır verir.
VibeLing'de bu nasıl işliyor
Bütün bu düzeni defterde tutmak zahmetli: kelime çok, her birinin kendi tekrar tarihi var ve zamanın yarısı öğrenmek yerine muhasebeye gidiyor. VibeLing'de bu kendiliğinden oluyor.
Kelime kişisel sözlüğe birkaç saniyede giriyor — okuduğun bir yazıdan, bir TED konuşmasından, deneme sınavının çözümünden. Uygulama çeviriyi, kullanım örneklerini ve telaffuzu getiriyor; böylece make a decision gibi kalıpları ayrıca aramak yerine hemen görüyorsun. Sonra kelimeleri koleksiyonlara ayırabiliyorsun: akademik çekirdek ayrı, çevre ayrı, grafik dili ayrı — ve planda sırası gelen bloğu çalışıyorsun.
Tekrarları uygulama kendi planlıyor, aralıklı tekrar algoritmasıyla, ve öğrendiklerinin sınavdan bir ay önce sessizce kafandan düşmesine izin vermiyor. Sesli telaffuz alıştırması da ayrıca işe yarıyor: Speaking'de kelimenin sadece akla gelmesi değil, ağızdan çıkması da gerekiyor.
Kısaca
- Beş bin kelimenin peşinden koşma. Academic Word List'i, sık çıkan sekiz konuyu ve işlevsel bağlaçları al — yüksek puan bunlardan çıkıyor.
- Kelimeyi kullanım kalıplarıyla ve bütün biçim ailesiyle öğren, yanına çevirisini yazdığın bir sütun olarak değil.
- Tekrarları programa bağla ve tarih yaklaştıkça aralıkları sıkıştır.
- Tekrarlı günde on kelime, her türlü liste maratonunu geçer.
Sınava hâlâ birkaç ay varsa bugün akademik listeden on kelimeyle başla. Bunları uygulamada topla, tekrarları aç — ve sınav gününe gerçekten kafandan çıkarabildiğin bir dağarcıkla gel, bir zamanlar karıştırdığın bir listeyle değil.
