Kitap okuyarak İngilizce kelimeler nasıl öğrenilir

İngilizce kitap okumak çoğu kişiye ileri seviye işi gibi görünür: önce kelimeleri öğreneyim, sonra kitaplara geçerim. Oysa işler tam tersine çalışır — kitaplar, kelime dağarcığı geliştirmenin en güvenilir yollarından biridir. Kitaptan gelen kelime yanında bir hikâye taşır: kim söyledi, o sırada ne oluyordu, sahne nasıl bitti. Ders kitabındaki listede duran bir satırın aksine, hafızanın tutunacağı bir şey vardır.

Asıl sorun başka yerde: sözlükle okuma denemelerinin çoğu ikinci bölümde biter. Aşağıda gerçekten bitireceğiniz kitabı nasıl seçeceğinizi, hangi kelimeleri not alıp hangilerini rahatça atlayacağınızı ve not aldıklarınızın bir hafta sonra hâlâ aklınızda olması için ne yapmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Kitaplar kelime dağarcığını neden bu kadar iyi geliştirir

Sık kullanılan kelimeler metinde sürekli tekrar eder. Bir kelime sıklık listesinin ilk üç-dört bininde yer alıyorsa, orta hacimli bir romanda karşınıza onlarca kez çıkar — farklı biçimlerde, farklı edatlarla, farklı durumlarda. Kitap, sırf metin hacmi sayesinde kelimeleri sizinle birlikte tekrar eder.

Kitapların verdiği ikinci şey, kelimelerin birlikte kullanımıdır. Ders kitabı kartında make "yapmak" demektir. Metinde ise make a decision, make sense, make it in time gibi hazır kalıplar görürsünüz — kendi konuşmanız daha sonra bu kalıplardan kurulur. Tek tek kelimelerle bu öğrenilmez.

En büyük hata: fazla zor kitap

Rahat okuma, tanıdık kelimelerin oranına dayanır. Okuma araştırmalarında genellikle %98 civarında bir eşikten söz edilir: elli kelimeden yalnızca biri yabancıysa metin akıcı okunur ve yeni kelimelerin çoğunun anlamı bağlamdan tahmin edilir. Her onuncu kelime yabancıysa okuma parça parça metin çözmeye dönüşür ve kitap rafa geri döner. Kelime dağarcığının anlamayla ilişkisi hakkında daha fazlası, İngilizce konuşmak için kaç kelime gerekir yazısında.

Hızlı test: rastgele bir sayfa açın ve bilmediğiniz kelimeleri sayın. Sayfa başına beş-yedi kelime normaldir. Belirgin şekilde fazlaysa daha kolay bir kitap alın. Bu bir hırs meselesi değil, kitabı bitirip bitirmeyeceğiniz meselesidir.

Genellikle işe yarayanlar:

• Seviyelendirilmiş kitaplar (graded readers). Yayınevleri klasikleri ve modern hikâyeleri belirli bir seviyeye göre yeniden yazar — birkaç yüz kelimeden üç-dört bin kelimeye kadar. Bunlar çocuk kitabı değil, kontrollü kelime hazinesine sahip tam hikâyelerdir.
• Türkçesini zaten okuduğunuz kitaplar. Tanıdık olay örgüsü, bilmediğiniz kelimelerin anlamını kendiliğinden sezdirir.
• Polisiyeler ve tür edebiyatı. Kısa cümleler, bol diyalog, hızlı akan olaylar — on dokuzuncu yüzyıl klasiklerinden çok daha kolay okunur.

Hangi kelimeler not alınmalı, hangileri atlanmalı

Okuma keyfini bitirmenin ikinci yolu, bilinmeyen her kelimeyi arka arkaya yazmaktır. Sonuç: sayfa başına yarım saat ve bir daha dönmek istemediğiniz bir defter. Kitaptaki bilinmeyen kelimeler eşit değerde değildir; çoğu hiçbir kayıp olmadan atlanabilir.

Not almaya değer kelime:

• sahneyi anlamayı engelliyorsa — onsuz olup biten anlaşılmıyordur. Bu kelimeye hemen sözlükten bakmanız gerekir;
• ikinci veya üçüncü kez karşınıza çıktıysa — tekrar ediyorsa sık kullanılıyordur ve sık kelimeler karşılığını en hızlı verir;
• kendinizin de söylemek isteyeceği bir kelimeyse — okuyunca bu kelimenin konuşurken size eksik olduğunu fark ettiyseniz.

Gerisini vicdan azabı duymadan atlayın. Liman sahnesindeki nadir bir kelimeyi sözlüksüz de atlatırsınız: gerçekten önemliyse yine karşınıza çıkar. Ölçü: bir okuma oturumundan beş-on kelime, daha fazlası değil.

Tek kelime değil, kalıp not alın

Alt alta "grasp — kavramak" diye yazılmış bir kelime bir hafta sonra size hiçbir şey söylemez. Kelimeyi, içinde geçtiği cümle parçasıyla birlikte yazın:

She tried to grasp the rope, but her fingers kept slipping.

Bağlam kitaptaki sahneyi, sahneyle birlikte anlamı geri getirir. Üstelik kelimenin cümle içinde nasıl davrandığını da öğrenirsiniz: hangi edatla kullanılır, yanında genellikle hangi kelimeler durur.

Okuduktan sonra kelimelerle ne yapmalı

Not almak tek başına neredeyse hiçbir şey kazandırmaz. Listeye geri dönmezseniz birkaç hafta sonra o liste, atladığınız kelimelerden farksız kalır. Kelimenin kalıcı olması için artan aralıklarla birkaç kez tekrar edilmesi gerekir — ilk gün, bir gün sonra, sonra birkaç gün sonra. Bu mekanizmanın nasıl çalıştığını ve neden işe yaradığını aralıklı tekrar yazısında ayrıntılı anlatmıştık.

Böyle bir programı defterle elle yürütmek zahmetlidir; bu kısmı bir uygulamaya devretmek daha kolay. VibeLing'de bu şöyle görünür: kitapta slip kelimesine rastladınız — uygulamaya yazarsınız; çeviri, canlı örnekler ve seslendirme gelir. Kelime kişisel sözlüğünüze eklenir ve tekrar zamanı geldiğinde VibeLing onu kısa alıştırmalarda tam vaktinde karşınıza çıkarır. Kitap için ayrı bir koleksiyon da açabilirsiniz — bir romanın size kaç kelime kazandırdığını görmek keyiflidir.

Etkisini görmek için ne kadar okumalı

Burada düzenlilik hacimden önemlidir. Günde on beş-yirmi dakika, iki haftada bir üç saatten daha fazlasını kazandırır — hem alışkanlık hem de yeni kelimelerle karşılaşma sayısı bakımından. Bir aylık böyle bir tempoda birkaç yüz sayfa ve bilinçle seçilmiş yüz-iki yüz kelime birikir.

Nereden başlamalı

1. "Sayfa başına en fazla beş-yedi bilinmeyen kelime" kuralına göre bir kitap seçin — seviyelendirilmiş ya da Türkçesini zaten okuduğunuz bir kitap.
2. Günde 15–20 dakika okuyun. Sözlüğe yalnızca sahneyi anlamak için şart olan kelimeler için bakın.
3. Oturum başına 5–10 kelimeyi, geçtikleri kalıpla birlikte not alın.
4. Bunları uygulamaya ekleyin ve günde birkaç dakika tekrar edin.

Kitaplardan ilk yüz kelimeyi beklediğinizden daha hızlı toplarsınız. Kaybolmamaları için VibeLing'de kişisel bir sözlük açın: kelimeleri okurken anında ekleyin, tekrar programını uygulama üstlensin.